IP65 ve IP67, bir cihaz kasasının toza ve suya karşı ne kadar korunduğunu gösteren, IEC 60529 standardına dayanan koruma sınıflarıdır. İkisinde de ilk hane "6" kasanın tamamen toz geçirmez olduğunu söyler; fark ikinci hanededir: IP65 her yönden gelen su püskürtmesine, IP67 ise 1 metre derinliğe 30 dakikalık geçici daldırmaya karşı test edilmiştir.
Hortumla yıkanan ya da yağmur alan bir cihaz için IP65/IP66, su birikintisine düşebilecek ya da su baskını riski olan bir cihaz için IP67 aranır; ikisini birden gerektiren yerde kasa iki test için de ayrı ayrı onaylanmış olmalıdır.
Sahada gerçekte ne oluyor?
Bir üretim hattının yanına ofis bilgisayarı ya da sıradan bir tablet konur. İlk haftalar sorun yoktur. Sonra un, talaş ya da metal tozu havalandırma deliklerinden içeri girer, fan tıkanır, cihaz ısınır.
Temizlik ekibi hattı hortumla yıkarken su konnektöre kaçar. Şantiye girişindeki bir kart okuyucu kışın yoğuşmayla, yazın güneşle karşılaşır. Arıza raporunda "cihaz bozuldu" yazar; asıl neden ise yanlış koruma sınıfıdır.
Satın alma aşamasında da benzer bir hata yapılır: teknik föyde "suya dayanıklı" ya da "IP67" ifadesi görülür ve cihazın her ıslak ortama uygun olduğu varsayılır. Oysa IP kodu bir pazarlama etiketi değil, belirli bir testin sonucudur. Hangi testin yapıldığını bilmeden verilen karar, sahada ya gereksiz pahalı bir kasa ya da erken arızalanan bir cihaz olarak geri döner.
IP koruma sınıfı nasıl okunur? (IP tablosu)
IP (Ingress Protection) kodu iki haneden oluşur. İlk hane katı cisimlere ve toza, ikinci hane suya karşı korumayı gösterir. Bir hane test edilmemişse yerine "X" yazılır; örneğin IPX7 yalnızca su testinin yapıldığını söyler.
| Hane | Değer | Anlamı |
|---|---|---|
| İlk hane (toz) | 5 | Toz korumalı: bir miktar toz girebilir ama cihazın güvenli çalışmasını bozacak kadar değil |
| İlk hane (toz) | 6 | Toz geçirmez: basınç altında toz odası testinde içeri toz girmez |
| İkinci hane (su) | 4 | Her yönden sıçrayan suya karşı korumalı |
| İkinci hane (su) | 5 | Nozülden püskürtülen su jetine karşı korumalı |
| İkinci hane (su) | 6 | Güçlü su jetine karşı korumalı |
| İkinci hane (su) | 7 | 1 metreye kadar geçici daldırmaya karşı korumalı |
| İkinci hane (su) | 8 | Üreticinin belirttiği koşullarda 1 metreden derin, sürekli daldırmaya karşı korumalı |
Test koşulları rakamlarla tanımlıdır. IEC 60529 testleri yapan laboratuvarlardan Castle Compliance'ın IEC 60529 test özetine göre IPX5 testinde kasa, 6,3 mm'lik nozülden dakikada 12,5 litre suyla en az 3 dakika püskürtülür; IPX6'da nozül 12,5 mm'ye, debi dakikada 100 litreye çıkar. IPX7 testinde ise kasa 30 dakika boyunca suya daldırılır (alt noktası 1 metre derinlikte). IP6X toz testi, talk pudrası dolu bir toz odasında kasa içi düşük basınçta tutularak yapılır.
IP65 ile IP67 farkı: jet ve daldırma ayrı testlerdir
En sık yapılan hata, IP67'nin IP65'i "kapsadığını" düşünmektir. İkinci hanede 6'ya kadar olan değerler birbirini kapsar; 7 ve 8 ise farklı bir riski ölçer. Daldırma testi yavaş ve sabit bir su basıncını, jet testi ise contaya çarpan yüksek hızlı suyu sınar. Contası daldırmada sızdırmayan bir kasa, doğrudan contaya tutulan su jetinde sızdırabilir.
Bu yüzden hem yıkanan hem de su birikintisine düşme riski olan cihazlarda kasanın iki test için de onaylı olması gerekir. Bu durum teknik föyde çift işaretle gösterilir: IP65/IP67 ya da IP66/IP67. Yalnızca "IP67" yazan bir cihaz, hortumla yıkanan bir gıda hattı için doğru seçim olmayabilir.
Bir başka özel sınıf IP69K'dır: yüksek basınçlı ve yüksek sıcaklıktaki suyla yıkama için tanımlanır ve gıda, içecek ve ilaç üretiminde karşılaşılır. Günlük hijyen yıkamasının basınçlı sıcak suyla yapıldığı bir alanda IP65 kasa yeterli kabul edilmemelidir. Bu alanlardaki terminaller çoğu zaman dijital HACCP ve gıda izlenebilirliği kayıtlarının girildiği yer olduğu için, kasadaki bir sızıntı yalnızca cihazı değil kayıt zincirini de keser.
Koruma sınıfı neden daha önemli hale geliyor?
Sahaya konan elektronik cihaz sayısı hızla artıyor. IoT Analytics State of IoT 2025 verisine göre bağlı IoT cihazı sayısının 2025'te %14 artarak 21,1 milyara ulaşması, 2030'da 39 milyara çıkması bekleniyor. Bu cihazların önemli bir kısmı kapalı ve klimalı bir ofiste değil; hatta, depoda, otoparkta, tarlada ya da tesis kapısında çalışıyor.
Eurostat'ın "Use of Internet of Things in enterprises" verisine göre 2021'de AB'de 10 ve üzeri çalışanı olan işletmelerin %29'u IoT cihazı ya da sistemi kullandı; bunların %72'si IoT'yi tesis güvenliği için, %24'ü ekipmanın durumunu anlık izleyip durum bazlı bakım yapmak için kullanıyordu.
Tesis güvenliği ve durum izleme, tam da cihazın dış mekâna (örneğin otopark girişindeki plaka tanıma kamerası), kapıya ya da makinenin yanına (kestirimci bakım sensörleri gibi) konduğu kullanım alanlarıdır. Cihaz sayısı arttıkça tek bir yanlış kasa seçimi, onlarca noktada tekrarlanan bir arıza kalıbına dönüşür. Arızanın maliyeti ise yalnızca cihazın bedeli değildir: veri kaybı, kapıda bekleyen araç, kayıt girilemeyen bir üretim vardiyası da hesaba girer.
Doğru koruma sınıfını seçmek için 6 adımlık çerçeve
- Ortamı yerinde görün. Toz türü (un, talaş, çimento, metal tozu), su kaynağı (yağmur, sıçrama, hortum, basınçlı yıkama, su birikmesi) ve sıcaklık aralığı not edilmeden sınıf seçilmemelidir.
- Suyun cihaza nasıl ulaştığını belirleyin. Su yukarıdan mı düşüyor, yandan mı püskürtülüyor, yoksa cihaz suya mı gömülebilir? Jet için 5–6, daldırma için 7–8 aranır; ikisi birden varsa çift işaret gerekir. Tarlada toprağa gömülen nem sensörü (toprak nem sensörüyle hassas tarım) gibi sulama suyuna ve çamura sürekli maruz kalan cihazlarda IP67 ve üzeri aranır.
- Temizlik prosedürünü sorun. Hijyen yıkaması basınçlı ve sıcak suyla yapılıyorsa IP69K gündeme gelir; kimyasal deterjan kullanılıyorsa conta ve kasa malzemesi de ayrıca değerlendirilir. Kasası düzenli yıkanan araçlardaki sensörler de (frigorifik araç sıcaklık takibi gibi) bu yıkamaya ve sürekli titreşime dayanmalıdır.
- Kablo girişlerini ve konnektörleri unutmayın. Kasa IP67 olsa bile yanlış rakor, aşağı yerine yukarı bakan kablo girişi ya da kapağı açık bırakılan bir USB portu korumayı sıfırlar. Koruma sınıfı, kasanın monte edilmiş haliyle geçerlidir.
- Yoğuşmayı ayrı bir risk olarak ele alın. Tamamen kapalı bir kasa, gece-gündüz sıcaklık farkında içinde nem biriktirebilir. Dış mekân cihazlarında basınç dengeleme membranı ve uygun ısıl tasarım, IP sınıfı kadar önemlidir. Pompa istasyonu gibi uzaktan izlenen sahalarda bu ayrıntı, arıza ziyaretlerinin sayısını doğrudan belirler.
- Darbe ve vandalizmi IP'den ayrı değerlendirin. IP kodu darbeye dayanımı ölçmez; halka açık alanlardaki cihazlar için temperli cam ve darbe dayanımı (IK sınıfı) ayrıca belirlenir.
Aşağıdaki tablo yalnızca bir başlangıç noktasıdır; kesin karar saha koşullarına göre verilir.
| Kullanım yeri | Tipik risk | Başlangıç için aranan sınıf |
|---|---|---|
| Kapalı ofis, resepsiyon | Hafif toz | IP20–IP40 |
| Üretim hattı, depo | Toz, ara sıra sıçrama | IP54–IP65 |
| Tesis kapısı, otopark, dış cephe | Yağmur, rüzgârla gelen su, toz | IP65–IP66 |
| Gıda hattı, hortumla yıkanan alan | Su jeti, deterjan | IP66, gerekiyorsa IP69K |
| Su birikebilen çukur, pompa istasyonu | Geçici daldırma | IP67, sürekli daldırmada IP68 |
Koruma sınıfının en çok sınandığı ortamlardan biri seradır: yüksek nem, sisleme, gübre ve ilaç buharı pano ve sensör kutularını zorlar. Sera ekipmanının seçimini akıllı sera otomasyonu rehberinde ele aldık.
Digital Bridge'de bu işi nasıl yapıyoruz?
Sahaya konacak cihazı katalogdan değil, kullanılacağı yerin koşullarından yola çıkarak seçiyor ya da tasarlıyoruz. Endüstriyel ürünler tarafında elektronik kartı, kasayı ve gömülü yazılımı aynı ekip içinde geliştirdiğimiz için koruma sınıfı, projenin sonunda eklenen bir etiket değil, ilk günden verilen bir tasarım kararıdır.
- Ortam analizi. Endüstriyel veri toplama terminalleri projelerinde cihazın çalışacağı ortamı, kullanım sıklığını ve operatörü yerinde görüyoruz; koruma sınıfı, ekran boyutu ve okuyucu tipi buna göre belirleniyor. Donanımda teknik fizibilite ücretsizdir.
- Kasa ve conta tasarımı. Toz ve suya karşı IP korumalı kasa, endüstriyel sıcaklık aralığına uygun bileşenler ve titreşime dayanıklı montaj; gerekiyorsa eldivenle kullanılan dokunmatik ekran.
- Okuyucuların gövde içine alınması. Barkod, QR, RFID ya da parmak izi okuyucuyu kasanın içine yerleştiriyoruz; dışarı sarkan kablo ve ayrı el okuyucusu, koruma sınıfını zayıflatan noktalar olmaktan çıkıyor.
- Prototipi gerçek istasyonda denemek. Prototip, gerçek istasyonda operatörün geri bildirimiyle düzeltiliyor; seri üretime ancak bundan sonra geçiliyor. Tasarım ve üretim aynı çatı altında olduğu için tek haneli adetlerde de özel cihaz üretebiliyoruz.
Dış mekânda çalışan diğer ürünlerimizde de aynı yaklaşım geçerli: self-servis kiosk terminallerinin dış mekân modellerinde IP54 ve üzeri koruma sağlıyoruz (kioskun nerede işe yaradığını kiosk kullanım alanları yazımızda anlattık); hangi değerin gerektiğini sahanın yağmur, güneş ve toz koşulu belirliyor. Dış mekân dijital tabela ekranlarında da yüksek parlaklığın yanında kasanın toz ve yağmura karşı koruması aynı özenle seçilmelidir. Kartlı geçiş sistemi kurulumlarında da kart okuyucuyu, turnikeyi ve bariyeri sahanıza göre seçiyoruz; yazılım tarafında ise kendi ürünümüz SmartPass tek kart okumasında kapıyı açar, devam kaydını oluşturur ve yemekhane öğününü düşer.
Cihazın sahadan veriyi nasıl göndereceği de koruma sınıfı kadar önemli bir tasarım kararıdır. Bağlantı teknolojisi seçimini LoRa, NB-IoT ve GSM karşılaştırmamızda, bir cihazın fikirden seri üretime geçiş adımlarını ise IoT cihaz geliştirme süreci yazımızda anlattık. Sahadaki diğer cihaz kararları için IoT ve Donanım rehberimizin tamamına göz atabilirsiniz.
Sonraki adım
Kendi sahanızdaki riski görmek için basit bir liste çıkarın: sahadaki her cihazın yeri, maruz kaldığı toz ve su türü, temizleme yöntemi ve son bir yıldaki arıza nedenleri. Arızaların bir kısmı aynı noktada ya da aynı tip ortamda tekrar ediyorsa sorun büyük olasılıkla koruma sınıfındadır. Bu listeyle iletişim sayfamızdan bize ulaşın; sahayı birlikte değerlendirelim ve cihazınız için doğru koruma sınıfını, gerekirse ona göre tasarlanmış bir kasayı önerelim.