Su deposu seviye takibi, bir depodaki su yüksekliğini sensörle sürekli ölçüp bu değeri litre ya da metreküp olarak merkezî bir ekrana taşıyan sistemdir. Depo taşmak üzereyken, kritik seviyenin altına indiğinde ya da beklenmedik hızla boşaldığında ilgili kişiye alarm gönderir. Böylece depoyu görmek için sahaya gitmek gerekmez, sorun da şikâyet gelmeden fark edilir.
Depolar hâlâ nasıl kontrol ediliyor?
Belediyelerin şebeke depoları, sanayi tesislerindeki proses ve yangın suyu depoları, sitelerin ve hastanelerin hidrofor depoları, çiftliklerin sulama havuzları aynı soruyu taşır: şu anda içinde ne kadar su var? Çoğu yerde bu sorunun cevabı hâlâ merdivene çıkıp kapağı açan bir teknisyenden ya da depo yanındaki şamandıra göstergesinden gelir. Ölçüm günde bir, bazen haftada bir yapılır ve kayda geçmez.
Sorun genellikle en kötü anda fark edilir. Gece dolum pompası durmaz ve depo sabaha kadar taşar; ya da bir hat arızası depoyu boşaltır ve bunu ilk öğrenen, suyu kesilen mahalle ya da duran üretim hattı olur. Yangın suyu deposunun ayrılması gereken rezervin altında kaldığı ise çoğu zaman ancak bir denetimde fark edilir.
Su deposu seviye takibi yapmamanın maliyeti
Depo, şebekenin ya da tesisin tamponudur; seviyeyi bilmemek hem su hem enerji kaybı demektir. Türkiye'de içme suyu şebekelerindeki kayıp hâlâ yüksek:
Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü'nün Kentsel Su Verimliliği sayfasına göre Türkiye'de içme suyu şebekelerindeki ortalama su kaybı oranı 2015'teki %39'dan 2024'te %31,6'ya indi; büyükşehir ve il belediyelerinin bu oranı 2028'e kadar en fazla %25'e düşürmesi gerekiyor. Bakanlık, gelişmiş ülkelerde bu oranın %8–24 aralığında olduğunu hatırlatıyor.
Aynı sayfa, önerilen önlemler arasında uzaktan izleme ve kontrol sistemlerinin yaygınlaştırılmasını ve minimum gece debisi analizini sayıyor. Depo seviyesi bu analizin en ucuz veri kaynaklarından biridir: gece tüketim düşükken beklenenden hızlı boşalan bir depo, beslediği bölgede kaçak olduğunu gösterir. Kaybın bölge bölge nasıl ayrıştırıldığını su kayıp kaçak analizi yazımızda anlattık.
Enerji kesintileri de depoyu doğrudan etkiler. TEDAŞ'ın 2024 Yılı Türkiye Elektrik Dağıtımı Sektör Raporu'na göre Türkiye'de kullanıcı başına bildirimsiz ortalama kesinti süresi 2024'te 1.099 dakika oldu. Kesinti süresince dolum pompası çalışmaz; seviyeyi uzaktan görmeyen işletme, deponun kaç saat daha yeteceğini tahmin edemez.
Doğru seviye sensörünü seçmek
Seviye ölçümünün doğruluğu büyük ölçüde sensör seçimine bağlıdır. Deponun malzemesi, yüksekliği, içindeki suyun temizliği, köpük ve yoğuşma, enerji imkânı birlikte değerlendirilmelidir. Aşağıdaki tablo en yaygın seçenekleri karşılaştırır:
| Sensör tipi | Nasıl ölçer? | Güçlü yanı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Ultrasonik | Tavandan suya ses dalgası gönderir, yankı süresini ölçer | Suya temas etmez, montajı kolay | Yoğuşma, köpük ve dar menholde yanlış yankı |
| Radar | Mikrodalga sinyalle mesafe ölçer | Buhar, sıcaklık ve yoğuşmadan az etkilenir | Başlangıç yatırımı daha yüksek, montaj açısı önemli |
| Hidrostatik (basınç) | Depo tabanındaki su basıncından yüksekliği hesaplar | Kapalı, basık ve gömülü depolarda güvenilir | Suya daldırılır; kablo ve sızdırmazlık dayanıklı olmalı |
| Şamandıra / seviye şalteri | Belirli yükseklikte kontak açar-kapar | Basit ve ucuz, pompa kilidi için ideal | Sürekli değer vermez, yalnızca eşik bildirir |
| Kapasitif | Elektrot boyunca kapasite değişimini ölçer | Küçük tank ve proses kaplarında pratik | Kireçlenme ve kirlenme ölçümü kaydırabilir |
Çoğu sahada en iyi sonuç iki katmandan gelir: sürekli değer veren bir analog sensör (ultrasonik, radar ya da hidrostatik) ve bağımsız çalışan bir yüksek-düşük seviye şalteri. Analog sensör arızalanırsa şalter pompayı yine korur. Açık havadaki depolarda sensör ve veri toplama kutusunun nem ve toza karşı dayanımı için IP65 ve IP67 koruma sınıfı rehberimize bakabilirsiniz.
Seviyeden hacme: kalibrasyon ve veri kalitesi
Sensör santimetre ölçer; işletme ise metreküp konuşur. Silindirik dik bir depoda dönüşüm basittir, ancak yatık silindir, küresel ya da düzensiz betonarme depolarda seviye ile hacim doğrusal değildir. Bu depolarda proje çizimlerinden ya da kontrollü dolum sırasında alınan ölçümlerden bir hacim tablosu (strapping tablosu) çıkarılmalıdır.
Ölçülemeyen bölgeleri de tanımlayın. Sensörün tavana yakın kör noktası, pompa emişinin altında kalan ölü hacim ve yangın için ayrılan rezerv, "kullanılabilir su" hesabından çıkarılmalıdır. Aksi halde ekranda dolu görünen depo, pratikte birkaç saatlik suya karşılık gelebilir.
Veri kalitesi için üç kural yeterlidir: dalga ve çalkantıyı bastırmak için kısa ortalama alın, cihaz kendi saatini değil zaman damgalı veriyi göndersin, bağlantı koptuğunda ölçümler cihazda saklanıp sonra aktarılsın. Uzun süreli seviye verisinin nasıl saklanıp sorgulanacağını zaman serisi veritabanı yazımızda ele aldık.
Haberleşme ve enerji: sahaya göre karar
Şebekeye bağlı bir tesis içindeki depo için kablolu bağlantı ya da mevcut PLC üzerinden veri almak en kolay yoldur. Tepelerdeki şebeke depoları, kırsal hazneler ve tarla havuzları ise çoğu zaman elektriksiz ve kapsamanın zayıf olduğu yerlerdedir; burada pille çalışan, seyrek veri gönderen cihazlar öne çıkar. Tarladaki havuzun seviyesi sulama planıyla birlikte izleniyorsa sulama otomasyonu ve uzaktan izleme yazımız bu tarafı ayrıca ele alıyor.
LoRa Alliance'a göre LoRaWAN, kırsal alanda 15 km'ye varan menzil ve cihazlarda 10 yılı aşan pil ömrü hedefleyen, ITU onaylı bir standarttır. Hücresel tarafta ise Ericsson Mobility Report dünyadaki hücresel IoT bağlantılarının 2025 sonunda yaklaşık 4,5 milyara ulaştığını ve NB-IoT ile Cat-M gibi uzun pil ömürlü teknolojilerin yaygınlaşmaya devam ettiğini belirtiyor. Hangisinin sahanıza uyduğunu LoRa, NB-IoT ve GSM karşılaştırması yazımızda ayrıntılı tartıştık. LoRaWAN'ı seçerseniz, birden fazla depoya hizmet edecek ağ geçidinin nereye konacağını LoRaWAN ağ geçidi rehberimizde bulabilirsiniz.
Pil ömrünü belirleyen asıl etken gönderim sıklığıdır. Normal durumda saatte bir ölçüm yeterliyken, seviye hızla değiştiğinde ya da bir eşiğe yaklaşıldığında cihazın sıklığı kendiliğinden artırması hem pili korur hem de olayı kaçırmaz.
Su deposu seviye takibi sistemi kurmak için 7 adım
- Depo envanterini çıkarın. Her deponun yeri, tipi, hacmi, beslediği bölge ya da süreç, dolum ve çıkış düzeni ve enerji imkânı tek listede toplanmalı.
- Her depo için soruyu yazın. "Taşıyor mu?", "Kaç saatlik suyumuz kaldı?", "Gece neden boşalıyor?", "Yangın rezervi korunuyor mu?" Soru, sensörü ve alarmı belirler.
- Sensörü ve montaj noktasını seçin. Yukarıdaki tabloya göre analog sensörü seçin, gerekiyorsa bağımsız seviye şalterini ekleyin; montajı giriş borusunun ve çalkantının uzağında planlayın.
- Haberleşme ve enerjiyi sahada ölçün. Sinyal gücünü depo başında ölçün, pil mi şebeke mi güneş paneli mi gerektiğine karar verin.
- Kalibrasyonu yapın. Hacim tablosunu, ölü hacmi, kör noktayı ve rezervi tanımlayın; ilk haftada elle yapılan ölçümlerle sensör değerini karşılaştırın.
- Alarm ve rapor kurallarını yazın. Hangi eşik kime, hangi kanalla gider; mesai dışı nöbetçi kimdir; hangi olay günlük rapora düşer?
- Pilotla başlayıp yayın. Sorunlu iki üç depoyla başlayın, bir ay sonra alarm eşiklerini gerçek veriye göre düzeltin, ardından diğer depoları ekleyin.
Alarm kurgusu: hangi kural neyi yakalar?
Tek bir "düşük seviye" alarmı yetmez; farklı olaylar farklı işaretler bırakır. Aşağıdaki kontrol tablosu iyi bir başlangıçtır:
| Alarm kuralı | Yakaladığı olay | Kime gider? |
|---|---|---|
| Yüksek seviye (taşma öncesi) | Dolum pompası ya da vana kapanmadı | Nöbetçi operatör, anında |
| Kritik düşük seviye | Bölge ya da süreç susuz kalmak üzere | Nöbetçi ve birim sorumlusu, anında |
| Anormal boşalma hızı | Hat patlağı, açık vana, kaçak | Nöbetçi, anında; ayrıca günlük rapor |
| Beklenen dolumun olmaması | Pompa kesintiden sonra kalkmadı, besleme arızası | Pompa istasyonu sorumlusu |
| Yangın rezervinin altına inme | Yangın suyu kullanıldı ya da kaçak var | İSG ve tesis yöneticisi |
| Veri gelmiyor | Cihaz, pil ya da bağlantı sorunu | Teknik ekip, gecikmeli |
Kısa dalgalanmaların alarm üretmemesi için her kurala birkaç dakikalık gecikme tanımlayın ve alarmın kim tarafından, hangi açıklamayla kapatıldığını kayda geçirin. Normalden sapan boşalma davranışını sabit eşik yerine öğrenen modellerle yakalamak için anomali tespiti yaklaşımı kullanılabilir.
Depo seviyesi, pompa istasyonunun çalışma kurallarıyla da bağlantılıdır: pompa çoğu zaman depo seviyesine göre çalışır ya da durur. Bu iki verinin birlikte izlenmesini pompa istasyonu uzaktan izleme yazımızda anlattık. Binalardaki hidrofor ve yangın suyu depoları ise genellikle akıllı bina yönetim sistemi (BMS) ekranına taşınır.
Digital Bridge'de bu işi nasıl yapıyoruz?
Seviye izleme projelerini sensörden panele kadar aynı ekiple yürütüyoruz; elektronik, mekanik kasa, gömülü yazılım ve web/mobil panel tek çatı altında.
- Keşif ve ihtiyaç analizi. Depolarınızı yerinde inceliyor; depo tipi, mevcut sensör ve PLC, enerji ve haberleşme imkânını çıkarıyoruz. Endüstri 4.0 projelerinde saha değerlendirmesi ücretsizdir; kapsam, aşamalar ve bedel yazılı teklifle netleşir.
- Saha cihazı. Hazır cihaz sahaya uymadığında pille çalışan ya da mevcut panoya eklenen veri toplama cihazını cihaz imalatı ve IoT ekibimiz tasarlar; donanımda teknik fizibilite ücretsizdir. Özel cihazın nasıl geliştirildiğini IoT cihaz geliştirme süreci yazımızda adım adım anlattık.
- Pilot. İki üç depoyla başlıyor, kalibrasyonu ve alarm eşiklerini sizin ekibinizle ilk haftaların gerçek verisine göre ayarlıyoruz.
- Merkezî izleme. Verileri aylık abonelikle sunduğumuz uzaktan izleme platformunda harita, alarm kuralları ve mobil bildirimle topluyoruz; sunucu kurmanız gerekmez. Mevcut bir kontrol merkeziniz varsa ya da depolar pompa ve vana kontrolüyle birlikte yönetilecekse size özel SCADA ve HMI yazılımı geliştiriyoruz; firmaya özel SCADA'da kaynak kodu size aittir ve ek lisans bedeli yoktur.
- Entegrasyon. Seviye verisini sayaç okuma ve kayıp analiziyle birleştiren enerji ve altyapı çözümlerimiz, su idareleri için belediye ve kamu çözümlerimiz ve binalar için akıllı bina (BMS) entegrasyonumuz aynı veriyi farklı ekranlara taşır. Depoları boru ve vana envanteriyle aynı haritada görmek için su şebekesi CBS envanteri yazısına bakabilirsiniz.
Türkiye'nin tüm illerine uzaktan ve yerinde hizmet veriyor, 7/24 teknik destek sunuyoruz. Platform seçerken bakılacak özellikler için uzaktan izleme için IoT platformu yazımızı, merkezî yazılım tarafı için SCADA nedir rehberimizi okuyabilirsiniz.
Sonraki adım
En çok sorun çıkaran üç deponuzu seçin; her biri için tipini, hacmini, son bir yılda yaşanan taşma ya da susuz kalma olaylarını ve oradaki elektrik ve GSM durumunu not edin. Ardından iletişim sayfamızdan bize ulaşın; bu depolar için hangi sensör, haberleşme ve alarm kurgusuyla başlamanın en hızlı sonucu vereceğini birlikte çıkaralım. Sensör, haberleşme ve saha donanımı üzerine diğer rehberler IoT ve Donanım sayfamızda.